Bibi Shirin har kunnat skaffa höns. Det här är första gången i sitt liv som hon har höns. Det är en kamp, men den kommer att ge resultat. Vi kommer att få ägg och tjäna pengar, säger hon. | Foto: Malin Hoelstad

کلیوالي معیشت

مونږ په کلیوالو سیمو کی خلکو ته د خپل ځان څخه د ملاتړ لپاره د فرصتونو او خپل پرمختګ په خپلو لاسونو کې لرلو لپاره کار کوو.

د ښځو معلولینو او په کلیوالو سیمو کې نورې زیان منونکې ډلې له یوې داسې لارې ملاتړ ته اړتیا لري ، ترڅو وکولی شي په بیړنیو او بحراني حالاتو کې له ځان ساتنې سره مرسته وکړي.

په کلیوالو سیمو کې په پراخه کچه فقر او د اوږد مهاله ځان بسیاینې وړتیا ډېره محدوده ده. دا مهمه ده چې هر یو بیا د کورني ژوند د پرمخ بیولو لپاره خوندي سرچینې لري، خو دا سرچینې بیا د جګړو قحطۍ او طبعي ناورینونو له امله متضرره کېږي.

د افغانستان لپاره د سویډن کمېټه له خلکو څخه د دوی د ژوند د پرمختګ لپاره ملاتړ کوي. دوی سره د سوداګرۍ په برخه کې همکاري کوي ترڅو مالي پایداري رامنځ ته شي، چې یوه بېلګه یې د سوداګرۍ د پرمختګ لپاره روزنه او واړه پورونه ښودلی شو.

هر انسان د ځان بسیاینې حق لري. د دې حق لپاره د سویډن کمېټه له ښځو او معلولینو څخه لاس نیوی کوي، دا ځکه چې دوی د ټولنې د ارزښتونو او یا هم د ناپوهۍ له امله له ټولنې څخه بهر ژوند کوي. د کاروبار له بازار څخه بې برخې دي. دوی هغه وخت لا متضرره کېږي کله چې مجبوره وي چې د خپلې کورنۍ لپاره ورځنی لګښت پیداکړي.

افغانستان په تېره لسیزه کې په چټکۍ سره ښاري شوی دی. خو داسې اټکلېږي چې له ۴ څخه ۳ برخې لا هم په کلیو او بانډو کې ژوند کوي. چې په کرنه او مالدارۍ بوخت دي. جګړو او طبعي افتونو په کلیوالو سیمو خورا بد اثر پریښی دی. بېخبنسټونه چې د ابو لګولو د سیستم په ډول وو نړول شوي او خراب شوي دي.

تر دمګړۍ د اټکل له مخې لږ تر لږه ۳ میلیونه افغانان د معلولیت له مختلفو ډولونو سره لاس او ګرېوان دي. نیم له دوی څخه د کار سن لري، خو د کار کولو لپاره هېڅ لاره نه لري. او که چېرې دا معلول ښځه وي نو له هغه څخه له زیاتو ستونزو سره مخ کېږي څومره یې چې فکر کېدای شي. تجربې ښایي هغه معلولین چې غواړي په خپل مټ باندې ژوند وکړي زیاتره وخت د کوچنیو هټیو په کاروبار او یا هم د غالیو اوبدلو او ګنډولو کې خورا بریالي ثابت شوي دي.

سویډن کمېټې په ۲۰۱۵ کال کې څه وکړل؟

د افغانستان لپاره د سویډن کمېټې ښځو او معلولینو ته په لومړیتوب له کلیوالو سره مرسته کوي، تر څو د خپلې کورنۍ لپاره د عوایدو سرچینې پیدا او ورڅخه ګټه واخلي.

د ځان مرستندویه ډلو (Self-Help Groups) غړي پیسې یوځای کوي او د پانګونې په شمول یې د خصوصي سوداګرۍ لپاره قرض ورکوي.د کورنیو اقتصاد حمایه کول ټولنیز موقف ته وده ورکوي. دا چاره د معلولینو او ښځو پروړاندې د تبعیض مخنیوی کوي او هغوی پرخپل ژوند متکي کوي.

د کال په اوږدو کې ځان مرستندویه ډلو (Self-Help Groups) له یو ملیون افغانیو څخه زیاتې پیسې ټولې کړې دي، چې نژدې ۱۲۵۰۰۰ کرونه کېږي. دا پیسې شاید ډېرې کمې وبرېښي خو په دې هېواد کې د اکثریت خلکو ورځنی عاید له ۸ کرونه څخه لږ دی. همدا رنګه سویډن کمېټه دغو ډلو ته د سودا ګرۍ د پیل لپاره پورنه او روزنه هم ورکوي. په ۲۰۱۵ کال کې له ۵۵۰ څخه زیاتو کسانو په دغه ډول کورسونو کې برخه اخیستې وه چې له نیمايي څخه یې زیاتې ښځې وې.

نوي فعالیتونه:

د ځان مرستندویه ډلو (Self-Help Groups) د لا پیا وړتیا لپاره د افغانستان لپاره د سویډن کمېټې د کلیوالو ترمنځ د تجربو شریکولو  لپاره په ۲۰۱۵ کال کې یو پرګرام پیل کړ. د ځان مرستندویه ډلو (Self-Help Groups) غړو له نورو کلیو څخه لیدنه وکړه ترڅو وګوري هغوی د کوچنیو قرضو، حسابونو، ادارې او یا هم د سوداګرۍ په پراخیتا کې څه کړي دي. د کلیو تړاو نه یوازې د تجربو د لېږد لپاره ګټور وو بلکه د سوداګرۍ لپاره د شبکو په را منځ ته کولو کې یې اساسي رول ولوباوه.

فعالیتونه چې د مثبت تغیر لامل وګرځېدل:

فعالیتونو ته د حقوقو له پلوه لومړیتوب په معلولینو کې د ځان لپاره درناوی زیات کړی دی. روزنې او له سود څخه پرته پورونو زیاتره وخت دوی ته دا قوت بښلی دی چې خپله خپل ځان له ستونزو څخه وباسي. په ۲۰۱۵ کال کې ښځو او نرینه وو معلولینو وکولای شول کاروبار پیل او یاهم تېر هغه ته پرمختګ ورکړي. په تېر کال کې د دغه ډول فعالیتو کې د مچیو ساتنه، غالیوبدنه، د بورې تولید او کوچنۍ هټۍ شاملې وې.

د افغانستان لپاره د سویډن کمېټه د همکارۍ ډول ډول شبکو ته وده ورکوي ترڅو په کلیوالو سیمو کې له زیان منونکو ډلو سره مرسته وکړي. د یوې بېلګې په توګه د بلخ په ولایت کې د ۹۲ ښځینه خیاطانو شبکه ښودلی شو. چې اصلي هدف یې د دې شبکې د غړو د عاید زیات والی او له بازار څخه د باکیفیته توکو رانیول وو.

په ۲۰۱۵ کال کې یوه څېړنه د دې لپاره په لار واچول شوه ترڅو وپوهېږو چې د حرفوي زده کړو پرګرام څومره اغېز لري، او په حقیقت سره یې د څومره زده کونکو پر ژوند مثبت اغېز کړی دی. دې څېړنو وښوده چې ۷۱ په سلو کې روزل شوو دندې لاس ته راوړي او یايې هم خپل کاروبار پیل کړی دی.

ستونزې او ننګونې:

د کال په اوږدو کې د سویډن کمېټې له پاره تر ټولو ستره ننګونه مخ په خرابېدو امنیتي وضعه ده، ځینې فعالیتونه تر ۲۰۱۶ کال پورې ځنډول شوي که څه هم دا په قطعي توګه د افغان چارواکو ترمنځ د خبرو اترو له امله وې چې زموږ هڅې یې وځنډولې او بل دلیل یې د امریکايي ډالرو په مقابل کې د سویډن د کرون را لوېدنه وه چې د بودیجې  کسر او کفایت نه کولو په اړه ابهام موجود وو. یوه پایله دا وه چې د ۴۵ سپما او پورونو ټولنې چې له ۷۵۰ کورنیو څخه استازیتوب کوي کېدای شي د پلان مطابق پرمخ لاړ نه شي، د دې لپاره نو نه به و روزل شي او نه به پورونه ورکول شي. په دې برخه کې کارکول اوس هم د سویډن کمېټې لپاره نسبتا نوی عملیاتي ډګردی.